Дzieci uczestniczą!

Warszawa dynamicznie stała się przestrzenią aktywnego praktykowania „powszedniej wielokulturowości”. W stołecznych szkołach uczy się ponad 12 tys. dzieci z Ukrainy oraz ponad 3 tys. dzieci z Białorusi; w przestrzeni publicznej słyszymy z takim natężeniem język polski mówiony z akcentem po raz pierwszy od 80 lat. Obiegi kultury polskiej, ukraińskiej i białoruskiej w Warszawie działają bardzo intensywnie, jednak wciąż funkcjonują głównie równolegle, zamiast się przecinać. Brakuje danych, które pomogłyby opisać i lepiej rozumieć style, potrzeby i wyzwania związane z uczestniczeniem dzieci z doświadczeniem migracji w kulturze Warszawy. W rezultacie, nie możemy zrozumieć roli, jaką kultura ma do odegrania we wspieraniu harmonijnego współmieszkania w wielokulturowym mieście oraz przeciwdziałania syndromowi drugiego pokolenia migrantów.

1. Od czerwca do grudnia 2025 roku, we współpracy z firmą Badania i Działania, przeprowadziłyśmy:

• analizę i zmapowanie oferty kulturalnej w Warszawie, dostępnej dla badanej grupy (polskie, białoruskie i ukraińskie podmioty kultury);
• przegląd literatury poświęcony sytuacji dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji oraz kwestiom drugiego pokolenia;
• 2 wywiady grupowe z dziećmi o pochodzeniu ukraińskim i białoruskim z doświadczeniem migracji, które obecnie mieszkają w Warszawie;
• 10 pogłębionych wywiadów indywidualnych z białoruskimi i ukraińskimi rodzicami, którzy mieszkają w Polsce co najmniej rok oraz nie dłużej, niż od 2020 r.;
• 14 pogłębionych wywiadów indywidualnych z reprezentantkami i reprezentantami białoruskich, ukraińskich i polskich podmiotów kultury tworzących ofertę skierowaną do białoruskich i/lub ukraińskich dzieci mieszkających w Warszawie; ponadto jeden wywiad grupowy z grupą instruktorek i instruktorów, którzy pracują z niepolskimi dziećmi w warszawskich domach kultury;
• 2 wywiady grupowe z nauczycielkami i nauczycielami publicznych szkół podstawowych, w których ukraińskie i białoruskie dzieci stanowią znaczący odsetek;
• 5 grudnia 2025 roku w WOK Labie zaprezentowałyśmy rezultaty tego etapu badania. Stały się one punktem wyjścia do dyskusji przy okrągłym stole, przy którym zasiadły osoby powiązane z tematem, lecz znające go z bardzo różnych perspektyw.

2. We współpracy z Teatrem Ochoty w listopadzie zrealizowałyśmy badanie fotograficzno-pamiętnikowe z udziałem dzieci z doświadczeniem migracyjnym i uchodźczym, w którym samodzielnie poddają one refleksji to, jak spędzają czas wolny w Warszawie.

• Do dnia 5 marca 2026 r. w WOK Labie można było oglądać wystawę fotograficzną przygotowaną przez dzieci z Ukrainy i Białorusi, które poprzez swoje zdjęcia opowiadają, jak spędzają swój czas wolny w Warszawie.
• Wystawę fotograficzną obecnie można oglądać w Teatrze Ochoty do dnia 16 kwietnia 2026 r.
• W dniu 11 marca 2026 wzięliśmy udział w panelu dyskusyjnym „Tworzenie miejsca. Jak wspierać młodzież z doświadczeniem migracji?”, który odbył się w Teatrze Ochoty. W dyskusji uczestniczyły badaczki zajmujące się tematyką migracji oraz osoby pracujące na co dzień z młodymi ludźmi.
• W dniu 13 marca 2026 r. w Teatrze Ochoty odbyła się premiera spektaklu „Masz coś w zębach”, reżyserka- Liuba Ilnytska, inspiracja do którego służyły wyniki naszego badania.
• W ramach podsumowania działań badawczych w 2025 roku, zaprezentowaliśmy raport „Дzieci uczestniczą!”, przedstawiający najważniejsze działania i wyniki badania.

Raport dostępny jest tu: [link]

W 2026 roku pogłębiamy wiedzę na temat skali, geografii, praktyk oraz sposobów uczestnictwa w kulturze dzieci i młodzieży mieszkających w Warszawie. Analiza zostanie przeprowadzona w oparciu o następujące elementy badania:

1. Konkurs artystyczno-badawczy (kwiecień–czerwiec 2026 r.) skierowany do uczniów klas 4–8 szkół podstawowych w Warszawie. Zadaniem uczestników będzie wykonanie zdjęć przedstawiających miejsca oraz opisanie aktywności związanych z ich kontaktami z kulturą.

Celem konkursu jest poznanie rodzajów, praktyk oraz miejsc aktywności kulturalnych młodzieży z klas 4–8 szkół podstawowych, zbadanie barier i czynników sprzyjających uczestnictwu w kulturze, określenie roli kultury instytucjonalnej w życiu warszawskiej młodzieży, a także identyfikacja znaczenia innych osób w wyborze miejsc i przebiegu aktywności oraz analiza emocji towarzyszących wybranym miejscom i doświadczeniom kulturalnym.

Konkurs zostanie ogłoszony w kwietniu, z możliwością przesyłania zgłoszeń do połowy maja 2026 roku. Wyniki konkursu zostaną ogłoszone w czerwcu 2026 roku.

2. Diagnoza terenowa (we współpracy z Akademią Pedagogiki Specjalnej – APS) (maj–czerwiec 2026 r.)

Działania będą realizowane podczas wydarzeń z okazji Dnia Dziecka, organizowanych przez podmioty publiczne i komercyjne w różnych lokalizacjach Warszawy. Obejmą warsztaty w formie gry terenowej, podczas których dzieci, pracując koncentrycznie od poziomu domu, przez okolicę i dzielnicę, aż po całe miasto, będą tworzyć opowieści o własnych doświadczeniach kulturowych. Pozwoli to na zmapowanie „proksemiki” uczestnictwa w kulturze.

3. Badanie praktyk kulturalnych (we współpracy z Uniwersytetem SWPS) (marzec–czerwiec 2026 r.)

Badania zostaną przeprowadzone z wykorzystaniem metod jakościowych w połączeniu z analizą danych zastanych. Ich głównym celem będzie eksploracja sposobów uczestnictwa w kulturze osób w wieku 16–19 lat. Badanie obejmie analizę takich praktyk, jak czytelnictwo, oglądanie oraz słuchanie muzyki przez młode osoby.

4. Badanie obiegów kultury ukraińskiej i białoruskiej w Warszawie (kwiecień–wrzesień 2026 r.)

Analiza oferty kulturalnej tworzonej i realizowanej przez osoby ze społeczności ukraińskich i białoruskich w Warszawie pozwoli lepiej zrozumieć skalę, geografię oraz różnorodność wydarzeń i aktywności.

5. Badanie uczestnictwa instytucjonalnego (sierpień–listopad 2026 r.)

Badanie realizowane metodą ilościowo-jakościową ma na celu poznanie skali, częstotliwości, praktyk oraz barier i czynników sprzyjających uczestnictwu w kulturze instytucjonalnej dzieci i młodzieży w Warszawie.

6. Prezentacja wyników badania podczas Forum Edukacji Kulturalnej (listopad 2026 r.)

Wyniki wszystkich elementów badania realizowanych w 2026 roku zostaną zaprezentowane podczas Forum Edukacji Kulturalnej w listopadzie 2026 roku.