Дzieci uczestniczą!
Warszawa dynamicznie stała się przestrzenią aktywnego praktykowania “powszedniej wielokulturowości”. W stołecznych szkołach uczy się ponad 12 tys. dzieci z Ukrainy oraz ponad 3 tys. dzieci z Białorusi, w przestrzeni publicznej słyszymy z takim natężeniem polski mówiony z akcentem po raz pierwszy od 80 lat. Obiegi kultury polskiej, ukraińskiej i białoruskiej w Warszawie działają bardzo intensywnie, jednak wciąż funkcjonują głównie równolegle, zamiast się przecinać. Brakuje danych, które pomogłyby opisać i lepiej rozumieć style, potrzeby i wyzwania związane z uczestniczeniem dzieci z doświadczeniem migracji w kulturze Warszawy. W rezultacie, nie możemy zrozumieć roli, jaką kultura ma do odegrania we wspieraniu harmonijnego współmieszkania w wielokulturowym mieście oraz przeciwdziałania syndromowi drugiego pokolenia migrantów.
W 2025 roku postanowiłyśmy zgłębić, jak wygląda warszawska oferta kulturalna dla ukraińskich i białoruskich dzieci i ich rodzin. Przyglądałyśmy się temu oczami dzieci, rodziców, instruktorów i pracowników podmiotów kultury oraz nauczycieli. Eksploracyjny charakter badania dał nam przestrzeń do testowania różnorodnych technik i metod badawczych; było to dla nas szczególnie ważne w poszukiwaniu sposobu na uchwycenie punktu widzenia samych dzieci.
Elementy badania
Od czerwca do grudnia 2025 roku, we współpracy z firmą Badania i Działania, przeprowadziłyśmy:
- analizę i zmapowanie oferty kulturalnej w Warszawie, dostępnej dla badanej grupy (polskie, białoruskie i ukraińskie podmioty kultury);
- przegląd literatury poświęcony sytuacji dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji oraz kwestiom drugiego pokolenia;
- 2 wywiady grupowe z dziećmi o pochodzeniu ukraińskim i białoruskim z doświadczeniem migracji, które obecnie mieszkają w Warszawie;
- 10 pogłębionych wywiadów indywidualnych z białoruskimi i ukraińskimi rodzicami, którzy mieszkają w Polsce co najmniej rok oraz nie dłużej, niż od 2020 r.;
- 14 pogłębionych wywiadów indywidualnych z reprezentantkami i reprezentantami białoruskich, ukraińskich i polskich podmiotów kultury tworzących ofertę skierowaną do białoruskich i/lub ukraińskich dzieci mieszkających w Warszawie; ponadto jeden wywiad grupowy z grupą instruktorek i instruktorów, którzy pracują z niepolskimi dziećmi w warszawskich domach kultury;
- 2 wywiady grupowe z nauczycielkami i nauczycielami publicznych szkół podstawowych, w których ukraińskie i białoruskie dzieci stanowią znaczący odsetek;
W listopadzie zaprosiłyśmy dzieci do projektu fotograficzno-pamiętnikowego, w którym samodzielnie poddają one refleksji to, jak spędzają czas wolny. W kolejnym etapie przeprowadzimy z badanymi osobami wywiady indywidualne, oparte na wytworzonych przez nie materiałach. To działanie zwieńczone zostanie wystawą fotograficzną uczestniczek i uczestników badania.
5 grudnia 2025 roku w WOK Labie zaprezentowałyśmy rezultaty tego etapu badania. Stały się one punktem wyjścia do dyskusji przy okrągłym stole, przy którym zasiadły osoby powiązane z tematem, lecz znające go z bardzo różnych perspektyw. Pośród nich znalazły się m.in. osoby reprezentujące diasporalne i polskie podmioty kultury, ekspertki w obszarze edukacji i migracji oraz osoby reprezentujące Biuro Kultury oraz Biuro Edukacji. Miałyśmy przyjemność zaobserwować, jak nasze tropy opisujące warszawski wielokulturowy świat, w którym poruszają się dzieci i rodziny białoruskie i ukraińskie, rezonują z wiedzą i doświadczeniami uczestniczek i uczestników wydarzenia. Refleksje zebrane podczas dyskusji posłużą nam do zaprojektowania kolejnego etapu badania na 2026 rok.
Co przed nami w najbliższym czasie?
16 stycznia 2026 roku na naszej stronie internetowej pojawi się raport podsumowujący pilotażowy etap badania Дzieci uczestniczą!
Na początku lutego 2026 roku w naszym WOK Labie planujemy wystawę fotograficzną przygotowaną przez młode uczestniczki i młodych uczestników projektu fotograficzno-pamiętnikowego o czasie wolnym w Warszawie.